24 prelekcje, w tym specjalny wykład prof. Andrzeja Chwalby, rozstrzygnięcie konkursu historyczno – literackiego, którego bohaterem był prezydent Stanisław Wojciechowski, a także wystawa pamiątek i mnóstwo kuluarowych rozmów – tak wyglądała zakończona w piątek na Uniwersytecie Kaliskim ogólnopolska konferencja naukowa „Życie i dokonania prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego”.
Obrady naukowców miały na celu przybliżenie postaci drugiego prezydenta II Rzeczpospolitej. – Uniwersytet Kaliski, gdzie odbywa się konferencja, jest szczególnie predysponowany do popularyzacji wiedzy o prezydencie Wojciechowskim ze względu na to, że nosi jego imię – nie tylko jako wybitnego polityka i działacza społecznego, ale też kaliszanina – powiedział prof. Krzysztof Walczak, przewodniczący komitetu organizacyjnego. – Jego biografia, mimo istotnej roli w historii Polski, pozostaje niepełna i niedoceniona. Wydarzenie, które właśnie dobiegło końca stworzy przestrzeń do zaprezentowania wyników badań, wymiany poglądów oraz krytycznej analizy materiałów archiwalnych i bibliograficznych. Będziemy wydawać bibliografię prac Stanisława Wojciechowskiego. W popularnym odbiorze wiemy, że był drugim prezydentem II Rzeczypospolitej. Natomiast jego szczegóły z życia nie są już takie oczywiste i powszechnie znane, dlatego usiłujemy to zgłębić i zawrzeć w dużej biograficznej pracy.
Podczas konferencji postać, ale również dokonania Stanisława Wojciechowskiego były prezentowane w wyjątkowo szerokim ujęciu – naukowcy opowiadali m. in. o jego rewolucyjnej działalności, współpracy z Józefem Piłsudskim, nawet o postaci prezydenta w obrazach satyrycznych. Sporo mówiono o przewrocie majowym 1926 roku i jego skutkach, a także rozmawiano na temat wpływu Stanisława Wojciechowskiego na polską historię, pamięć o nim w XX i XXI wieku czy stosunku władz komunistycznych.
Ważnym elementem konferencji, był otwarty wykład prof. Andrzeja Chwalby ,,12-15 maja 1926: zamach czy demonstracja”, który zgromadził kilkadziesiąt osób. – Jak to się stało, że przyjaciele, których połączyła konspiracja oraz kobiety, w pewnym momencie stali się śmiertelnymi wrogami? – pytał prof. Chwalba – Przecież są świadectwa, że w czasie działalności konspiracyjnej spali pod jednym kocem na jednym łóżku, jeszcze w czasach zaborów spotkali się w Londynie, gdzie spędzili Boże Narodzenie i Nowy Rok, a później sam Piłsudski pouczył premiera Ignacego Paderewskiego, że ma zaproponować tekę ministra właśnie Stanisławowi Wojciechowskiemu. (…) Panowie pozostawali w bardzo bliskich relacjach, mimo, że pierwsze różnice poglądów pojawiły się podczas I wojny światowej. Kolejna znacząca różnica ujawniła się w stosunku do wyprawy na Kijów w 1920 roku. Stanisław Wojciechowski nie akceptował tego pomysłu i uważał go za niepotrzebny i niebezpieczny. Piłsudski był bardzo zawiedziony i miał żal o to do swojego przyjaciela z konspiracji. Na tym etapie nie przestali się jednak szanować i cenić, ale ich relacja stopniowo stawały się coraz trudniejsze. Mimo to spotykali się na imieninach w Belwederze – Józefa, Stanisława, Marii i Aleksandry. (…) Kluczowym momentem w tej relacji było ustąpienie rządu Władysława Grabskiego – Piłsudski czuł się silny i 15 listopada 1925 roku przyjechał do Belwederu z kartką, na której miał wypisane nazwiska generałów, którzy nie mogą być ministrami spraw wojskowych i nazwiskami tych, którzy mogą otrzymać nominację. Piłsudski zażądał, aby prezydent podpisał, że przyjął to do wiadomości. Tak też się stało, ale Stanisław Wojciechowski zwrócił się z prośbą, aby marszałek nie ujawniał tego wydarzenia. Na to Józef Piłsudski powiedział, że musi to wszystko ujawnić, żeby Polacy wiedzieli, jakiego mają prezydenta.
Wśród wielu niezwykłych prelekcji na szczególną uwagę zasługiwała ta, przygotowana przez dr Elżbietę Czerniawską Steczek oraz dr. Marcina Mikołajczyka na temat inicjatywy nadania imienia prezydenta uczelni. – Dyskusja związana z wyborem patrona była interesująca, a na jej ostatnim etapie pozostało troje najpoważniejszych kandydatów – przyznała dr Czerniawska Steczek. – Maria Dąbrowska, Alfons Parczewski i właśnie Stanisław Wojciechowski. Nasza wybitna pisarka do 1960 roku nie cieszyła się specjalnym uznaniem kaliszan. To się zmieniło, gdy otrzymała tytuł honorowego obywatela miasta i w swoim przemówieniu powiedziała m. in: – W mojej osobie nadaliście honorowy doktorat mojej ziemi kaliskiej. Autorka ,,Nocy i dni” miała zatem szansę, żeby zostać patronem uczelni, ale ostatecznie jej kandydatura nie została zaakceptowana. Z kolei Alfons Parczewski – prawnik, bibliofil, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, rektor Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, mimo iż był bardzo poważnym kandydatem ostatecznie nie został wybrany, mimo iż jego kandydatura była poważnie rozważana. Pewien wpływ na to miał fakt, że kilka lat wcześniej, kaliska Książnica Pedagogiczna uzyskała imię właśnie Alfonsa Parczewskiego. Ostateczny wybór padł więc na Stanisława Wojciechowskiego, a zwolennicy takiego rozwiązania zwracali uwagę, nie tylko na to, że był człowiekiem energicznym i zaangażowanym, który w swojej działalności stawiał na pierwszym miejscu dobro Polski, ale również na jego czystość moralną i patriotyzm. (…) Kandydaturę poparły jednostki uczelni i samorząd studencki, a także ówczesny prezydenta Kalisza – Janusz Pęcherz, który w swojej opinii przyznał, że nadanie uczelni imienia prezydenta Stanisława Wojciechowskiego jest ze wszech miar słuszne i celowe. Senat ówczesne PWSZ przyjął więc stosowną uchwałę i władze uczelni wystąpiły do departamentu szkolnictwa wyższego Ministerstwa Edukacji i Nauki z odpowiednim wnioskiem. 28 kwietnia 2005 roku uczelnia otrzymała patrona, którym został właśnie prezydent Stanisław Wojciechowski. Co ważne, na uroczystą inaugurację roku akademickiego 2005/2006 przyjechał do Kalisza prof. Maciej Władysław Grabski, wnuk prezydenta Wojciechowskiego, który powiedział: – Kalisz istnieje w pierwszym tomie jego pamiętników. Dziadek wszędzie podkreślał, że jest kaliszaninem. (…) Jestem zaszczycony, że mogę tu być i odczuwam ogromną satysfakcję, że mała ojczyzna mojego dziadka upomniała się o niego. Dzięki temu ponownie, po latach, tutaj wrócił – przyznała dr Elżbieta Czerniawska Steczek.
Konferencja jest elementem projektu badawczego pt. „Prezydent Stanisław Wojciechowski. Jego wiek, dokonania, pamięć”, realizowanego przez Instytut Interdyscyplinarnych Badań Historycznych Uniwersytetu Kaliskiego im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Projekt uzyskał dofinansowanie w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki „Nauka dla Społeczeństwa II” w obszarze „Humanistyka-Społeczeństwo-Tożsamość”.
